Szkolne stołówki i sklepiki od 1 września przejdą rewolucję. Nowe przepisy mają walczyć z otyłością dzieci

Od nowego roku szkolnego zmienią się zasady żywienia dzieci w szkołach i przedszkolach. Nowe przepisy mają ograniczyć dostęp do produktów o niskiej wartości odżywczej oraz poprawić jakość posiłków. Nadmierną masę ciała ma 33 proc. polskich dzieci w wieku wczesnoszkolnym, a 15 proc. ośmiolatków choruje na otyłość. Eksperci wskazują, że na wybory żywieniowe dzieci wpływają nie tylko dom i szkoła, ale wraz z wiekiem coraz bardziej także dostępność żywności, reklama, media społecznościowe i rówieśnicy.


Od 1 września 2026 roku zmienią się zasady dotyczące produktów sprzedawanych w szkolnych sklepikach i automatach oraz posiłków podawanych w stołówkach. Ze sprzedaży znikną m.in. produkty, które dotychczas mieściły się w kategorii "inne", np. słodycze o obniżonej zawartości cukru lub bez jego dodatku, ale zawierające substancje słodzące. Obniżono też dopuszczalną zawartość cukrów w produktach mlecznych i zbożowych oraz napojach roślinnych - do 10 g na 100 g lub 100 ml. W przypadku napojów przygotowywanych na miejscu limit spadnie z 10 do 5 g na 250 ml.

Zmiany obejmą również szkolne stołówki. Co najmniej raz w tygodniu ma być podawany w pełni roślinny obiad na bazie nasion roślin strączkowych, a co najmniej dwa razy w tygodniu zupy mają być przygotowywane na wywarach warzywnych.


Światowa Organizacja Zdrowia wskazuje, że marketing żywności skierowany do dzieci promuje przede wszystkim produkty o wysokiej zawartości tłuszczów nasyconych, cukru i soli. W reklamach i na opakowaniach wykorzystywane są m.in. popularne postacie, celebryci i sportowcy, a także prezenty, konkursy czy gry. Według WHO takie działania wpływają na preferencje i wybory żywieniowe dzieci, a także na to, o zakup jakich produktów proszą rodziców.

W jednym z badań dzieci w wieku od czterech do sześciu lat próbowały tych samych płatków śniadaniowych, ale część z nich widziała opakowanie z popularnym bohaterem filmu animowanego. W tej grupie dzieci oceniły smak płatków średnio na 4,70 w pięciostopniowej skali, wobec 4,16 w grupie, która widziała opakowanie bez postaci. Inne badanie wśród dzieci w wieku od sześciu do dziewięciu lat wykazało, że produkty ze znanymi postaciami częściej i na dłużej przyciągały ich uwagę niż te same produkty bez takich elementów.


Z ogólnopolskiego badania DINO-PL z lat 2022-2023 wynika, że co trzecie dziecko w wieku siedmiu-dziewięciu lat piło słodzone napoje przez większość dni w tygodniu lub codziennie. Co czwarte równie często sięgało po słodkie przekąski.

W trwającym rok badaniu w szkołach podstawowych w Rotterdamie, obejmującym blisko 1,3 tys. dzieci, w części placówek promowano picie wody. Wśród objętych programem dzieci spożycie słodzonych napojów było średnio o 0,19 l dziennie niższe niż w grupie kontrolnej.



Według badania COSI z lat 2022-2024 nadmierną masę ciała miało 36 proc. chłopców i 30 proc. dziewczynek w wieku wczesnoszkolnym. Przegląd 20 badań dotyczących dzieci i nastolatków, opublikowany w 2026 roku, wskazuje na związek większego spożycia żywności ultraprzetworzonej m.in. z częstszymi objawami depresji i lęku oraz zaburzeniami snu.


W badaniu GECKO Drenthe naukowcy przeanalizowali dietę ponad 2,5 tys. dzieci od siódmego miesiąca do trzeciego roku życia, a następnie ocenili ich sposób żywienia w wieku 10-11 lat. Wzorce z wczesnego dzieciństwa były związane z późniejszymi nawykami, a najsilniejszą zależność odnotowano w przypadku napojów słodzonych.


Podobną zależność pokazują wyniki badania COSI z lat 2022-2024. W Polsce odsetek dzieci z otyłością wśród rodziców z niższym lub średnim wykształceniem był o 7,3 pkt proc. wyższy niż wśród dzieci rodziców z wyższym wykształceniem. Różnice związane z poziomem wykształcenia rodziców odnotowano w 18 z 30 badanych krajów.


Instytut Matki i Dziecka uczestniczy w europejskim projekcie B-Challenged, którego celem jest poprawa warunków do aktywnej zabawy na powietrzu oraz kształtowania zdrowych nawyków żywieniowych wśród dzieci w wieku 6-12 lat. W ramach projektu eksperci będą identyfikować czynniki utrudniające aktywność na powietrzu i sprzyjające jej, a następnie będą współtworzyć i wdrażać działania ukierunkowane na zmianę środowiska fizycznego i społecznego, w ścisłej współpracy z dziećmi oraz dorosłymi interesariuszami. B-Challenged koncentruje się na kilku dzielnicach w europejskich miastach, m.in. w Warszawie (na Pradze-Północ), Amsterdamie czy Saragossie. Na przykładzie wdrażanych w nich rozwiązań przygotowane zostaną modele działań, które mogą być wdrażane w innych regionach.