2,4 miliony Polaków zmaga się z przeterminowanym zadłużeniem

Obecnie 48,3% Polaków ma zobowiązania finansowe, jednocześnie aż 40% podkreśla, że problemy finansowe negatywnie wpływają na ich stan psychiczny1. Kwestie zaległego zadłużenia coraz częściej przestają być wyzwaniem wyłącznie ekonomicznym - stają się również źródłem chronicznego stresu, bezsenności i poważnych kryzysów psychicznych. Jak pokazują dane i doświadczenia ekspertów współtworzących poradnik "Jak wyjść ze spirali zadłużenia (i do niej nie wrócić)", spirala zadłużenia rzadko zaczyna się od jednego konkretnego zdarzenia. Zwykle jest efektem wielu drobnych kroków: zakupów z odroczonym terminem płatności, kumulujących się rat, unikania rozmowy z bankiem czy sięgania po kolejną pożyczkę, by spłacić wcześniejsze zobowiązania. Przygotowany poradnik ma na celu wesprzeć osoby zadłużone w odzyskaniu kontroli nad finansami, ale także pomóc zrozumieć psychologiczne mechanizmy prowadzące do spirali długów - i skutecznie zapobiec jej powrotowi.

Spirala zadłużenia zaczyna się od chwilowych rozwiązań

Wpadanie w spiralę zadłużenia bardzo często przebiega stopniowo i przez długi czas pozostaje niezauważone. Problem pojawia się wtedy, gdy kolejne zobowiązania przestają służyć zaspokajaniu bieżących potrzeb, a zaczynają być wykorzystywane do spłaty wcześniejszych długów.
Eksperci zwracają uwagę, że wiele osób przez miesiące, a nawet lata funkcjonuje w poczuciu pozornej kontroli nad swoją sytuacją finansową. Nie sprawdza na bieżąco wysokości swoich zobowiązań, unika kontaktu z wierzycielami, nie otwiera nawet listów z banku. Tymczasem brak regularnego monitorowania sytuacji to jeden z głównych czynników prowadzących do eskalacji problemu.

Blisko 2,4 mln Polaków posiada przeterminowane długi pozakredytowe i kredytowe. A to oznacza, że już co 12. osoba w kraju, a w niektórych grupach wiekowych nawet co 10., boryka się ze spiralą zadłużenia.


Ukryty koszt zadłużenia - zdrowie psychiczne

Spirala zadłużenia bardzo szybko przestaje być wyłącznie problemem finansowym. Już 40% Polaków podkreśla, że problemy finansowe negatywnie wpływają na ich stan psychiczny. Rosnące długi przekładają się na chroniczny stres, bezsenność, lęk i poczucie utraty kontroli - oddziałując nie tylko na osoby zadłużone, ale również na ich rodziny i relacje społeczne. Mogą one prowadzić do stanów lękowych, depresji, zaburzeń snu, nadużywania alkoholu lub leków, a w skrajnych przypadkach nawet domyśli samobójczych. Według danych policji, w 2024 roku ponad 300 osób odebrało sobie życie z powodu złej sytuacji finansowej i nadmiernego zadłużenia3.
"Przewlekłe problemy finansowe uruchamiają w organizmie mechanizm ciągłego zagrożenia. Osoby zadłużone często funkcjonują w stanie permanentnego napięcia, mają trudności z odpoczynkiem i podejmowaniem racjonalnych decyzji, ponieważ ich psychika koncentruje się na przetrwaniu i redukowaniu bieżącego stresu. To właśnie dlatego wiele osób odkłada szukanie pomocy lub unika kontaktu z wierzycielami - nie z braku odpowiedzialności, ale z powodu przeciążenia emocjonalnego i poczucia bezradności" - podkreśla dr Piotr Toczyski, psycholog kampanii Stop Spirali Zadłużenia.

Jak zatrzymać spiralę długów?

Poradnik "STOP! Spirali zadłużenia" pokazuje, jak krok po kroku odzyskać kontrolę nad własnymi finansami oraz od czego zacząć wychodzenie z zadłużenia. Podkreśla przy tym, że równie ważne jest przełamanie izolacji i rozmowa o problemach finansowych z bliskimi lub specjalistami. Dla 43% Polaków temat zadłużenia i kondycji finansowej jest wstydliwy1 - jedynie co piąta osoba byłaby gotowa ujawnić swoją sytuację finansową doradcy lub instytucji finansowej1. Tymczasem - jak podkreślają autorzy poradnika - wsparcie społeczne i profesjonalna pomoc, zarówno finansowa jak i psychologiczna, znacząco zwiększają szanse na wyjście z kryzysu i trwałą poprawę sytuacji.