Polskie marki karm dla psa i kota: jak czytać skład na etykiecie

Z przodu opakowania widać zdjęcie mięsa i hasło, z tyłu drobny druk, który mówi o karmie znacznie więcej. Pokazujemy krok po kroku, jak go czytać, jak przeliczyć białko na suchą masę i czego wymagają unijne przepisy o etykietowaniu pasz.

Kto na Kociewiu kupuje karmę dla psa albo kota, w Tczewie, w Pelplinie czy przez internet, ma dziś do wyboru wiele polskich marek obok zagranicznych. Wszystkie opakowania sprzedawane w Unii Europejskiej podlegają jednak tym samym zasadom etykietowania. Jeden sposób czytania wystarczy więc do każdej karmy, a wyniki da się porównać na kalkulatorze w telefonie, jeszcze przy półce.

Skąd biorą się zasady na etykiecie

W języku przepisów karma dla zwierząt to pasza. O tym, co musi znaleźć się na jej opakowaniu, decyduje rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 767/2009 z 13 lipca 2009 r. w sprawie wprowadzania na rynek i stosowania pasz. Obowiązuje wprost we wszystkich krajach Unii, także w Polsce. Pełny tekst rozporządzenia (WE) nr 767/2009 w serwisie EUR-Lex jest dostępny po polsku, razem z załącznikami.

Dla opiekuna psa i kota liczą się trzy miejsca: art. 15 (dane obowiązkowe dla każdej paszy), art. 17 (wymogi dla mieszanek paszowych, czyli gotowych karm) i załącznik VII, który dotyczy pasz dla zwierząt niewykorzystywanych do produkcji żywności, a więc między innymi psów i kotów. Na nie powołują się kolejne kroki.

Krok 1: skład czytaj od góry

Lista składników ma nagłówek "skład". Zgodnie z art. 17 ust. 1 lit. e) materiały paszowe wymienia się w porządku malejącym ze względu na masę, a podanie procentów jest dozwolone, ale nie obowiązkowe. Pierwsze trzy, cztery pozycje mówią więc najwięcej o tym, z czego karma powstała. Gdy producent podaje też procenty, porównanie dwóch karm jest prostsze, bo widać nie tylko kolejność, ale i proporcje.

Jest sytuacja, w której procent musi się pojawić. Według art. 17 ust. 2 lit. a), jeśli etykieta podkreśla obecność składnika słowem, ilustracją albo symbolem, trzeba podać jego nazwę i odsetek wagowy. Napis "z kaczką" albo duży rysunek łososia na froncie zobowiązuje więc producenta do wskazania, ile kaczki czy łososia jest w środku.

Część polskich marek podaje udział składników zwierzęcych wprost. Przykładem polskiej karmy dla psa, przy której ta liczba pada od razu, jest karma Wiejska Zagroda: producent deklaruje w podstawowych karmach co najmniej 65,5% mięsa i składników pochodzenia zwierzęcego. Marka ma też linię monoproteinową, czyli z jednym źródłem białka zwierzęcego, co ułatwia kontrolę nad tym, jakie mięso trafia do miski.

Krok 2: "mięso" a "mięso i produkty pochodzenia zwierzęcego"

Zamiast konkretnych nazw, takich jak "kurczak" czy "wątroba wołowa", w składzie często pojawiają się nazwy kategorii, na przykład "mięso i produkty pochodzenia zwierzęcego". Art. 17 ust. 2 lit. c) pozwala w karmach dla zwierząt niewykorzystywanych do produkcji żywności (z wyjątkiem zwierząt futerkowych) zastąpić nazwę materiału paszowego nazwą kategorii, do której należy, a wykaz kategorii ustala Komisja Europejska (art. 17 ust. 4).

Dla czytającego różnica jest prosta. Zapis "kurczak 30%" mówi, jakie to zwierzę i ile go jest. Zapis "mięso i produkty pochodzenia zwierzęcego" mówi tylko, że składnik pochodzi od zwierząt, bez gatunku i bez wskazania, które części trafiły do karmy. Przy psie albo kocie, który źle znosi jakiś rodzaj mięsa, ma to znaczenie, bo z nazwy kategorii nie da się wyczytać, czy tego mięsa w karmie nie ma.

Brak szczegółów nie zamyka sprawy. Art. 19 wymaga, żeby na etykiecie karmy dla zwierząt domowych był bezpłatny numer telefonu albo inny sposób kontaktu, przez który kupujący dowie się więcej o dodatkach i o składnikach podanych kategoriami.

Krok 3: składniki analityczne i wilgotność

Pod nagłówkiem "składniki analityczne" karma pełnoporcjowa i uzupełniająca dla psów i kotów podaje cztery wartości z załącznika VII, rozdział II, pkt 1. Są to procenty masy karmy w takiej postaci, w jakiej leży w opakowaniu, razem z zawartą w niej wodą.

Białko surowe: całe białko z analizy, ze składników zwierzęcych i roślinnych.
Tłuszcz surowy: tłuszcz ze wszystkich składników, także z olejów.
Włókno surowe: trudno strawna część składników roślinnych.
Popiół surowy: to, co zostaje po spaleniu próbki, czyli składniki mineralne, a nie dosypany popiół.
Piątą liczbą jest wilgotność. Art. 15 lit. g) odsyła do pkt 6 załącznika I, według którego zawartość wilgoci w zwykłej karmie trzeba podać, gdy przekracza 14%. Mokra karma podaje ją zawsze, bo wody ma znacznie więcej, a na suchej bywa pominięta. Brak wilgotności na suchej karmie oznacza, że wody jest w niej najwyżej 14%.

Krok 4: przelicz białko na suchą masę

Suchej i mokrej karmy nie da się porównać wprost, bo w puszce większość masy stanowi woda. Trzeba przeliczyć wartości na suchą masę: od 100 odejmujesz wilgotność, dzielisz zawartość składnika przez wynik i mnożysz przez 100. Oto przykład rachunkowy na liczbach przyjętych do ćwiczenia, nie z konkretnej etykiety.

Mokra karma: białko 10%, wilgotność 78%. Sucha masa to 100 minus 78, czyli 22%. Białko w suchej masie: 10 podzielone przez 22 i pomnożone przez 100 daje ok. 45,5%.
Sucha karma: białko 26%, wilgotność 9%. Sucha masa to 100 minus 9, czyli 91%. Białko w suchej masie: 26 podzielone przez 91 i pomnożone przez 100 daje ok. 28,6%.
Porównanie: na etykietach 10% wobec 26%, a po przeliczeniu ok. 45,5% wobec ok. 28,6%. W tym przykładzie to mokra karma ma więcej białka w przeliczeniu na suchą masę.
Rachunek przydaje się zwłaszcza wtedy, gdy pies je na zmianę suchą i mokrą karmę jednej marki. Polska marka Pan Mięsko ma w ofercie suchą karmę dla psa z chrupkami w kilku rozmiarach i serią z ziołami, a także mokre pasztety, gulasze i kawałki w sosie, więc wartości z dwóch etykiet tej samej marki przed porównaniem trzeba sprowadzić do suchej masy.

Przykład z listy w gramach: puszka 400 g o wilgotności 78% zawiera ok. 88 g suchej masy, w tym 40 g białka. Tyle samo białka daje ok. 154 g suchej karmy z punktu drugiego. Gdy sucha karma w ogóle nie podaje wilgotności, wiadomo tylko, że jest jej najwyżej 14%, więc przy 26% białka wynik mieści się między 26% a ok. 30,2% (26 podzielone przez 86).

Z tych samych liczb da się oszacować węglowodany, których producent nie musi podawać. Od 100 odejmuje się białko, tłuszcz, włókno, popiół i wilgotność. Przykładowo przy 26% białka, 15% tłuszczu, 3% włókna, 7% popiołu i 9% wilgotności zostaje 40%, co w suchej masie daje ok. 44%. To szacunek, nie wynik analizy.

Krok 5: dodatki

Na końcu etykiety jest wykaz z nagłówkiem "dodatki" (art. 15 lit. f). Załącznik VII, rozdział I, pkt 1 wymaga podania nazwy lub numeru identyfikacyjnego, dodanej ilości i grupy funkcjonalnej między innymi dla dodatków, dla których prawo określa maksymalną zawartość. Na etykietach karm często widać w tym miejscu witaminy i pierwiastki śladowe z ilością podaną na kilogram.

Konserwanty, przeciwutleniacze, barwniki i substancje aromatyzujące mogą być podane samą nazwą grupy, na przykład "przeciwutleniacze" (pkt 5 tego samego rozdziału), a szczegóły producent ujawnia na wniosek kupującego. Dodatki to osobna lista niż "skład": witaminy i minerały uzupełniają karmę, ale nic nie mówią o tym, ile jest w niej mięsa.

Krok 6: rodzaj karmy i dawkowanie

Art. 15 lit. a) wymaga podania rodzaju paszy. Przy karmach dla psów i kotów to "mieszanka paszowa pełnoporcjowa" albo "mieszanka paszowa uzupełniająca". Pierwsza może być jedynym pożywieniem zwierzęcia, druga tylko uzupełnia dietę. Art. 17 ust. 1 dokłada gatunek lub kategorię zwierząt, dla których karma jest przeznaczona (lit. a), oraz instrukcję prawidłowego stosowania (lit. b), czyli w praktyce tabelę dawkowania według masy ciała. To, czy karma jest dla szczeniąt, kociąt albo psów małych ras, sprawdzisz właśnie tu, a nie w nazwie na froncie.

Przysmaki czyta się tak samo

Przy przysmakach etykieta jest zwykle krótsza, bo wiele z nich ma jeden albo kilka składników. Polski producent Maced (spółka działa dziś pod nazwą Assisi Pet Care) robi przysmaki dla psa w kilku grupach: gryzaki naturalne, takie jak uszy królicze, ucho wieprzowe, ścięgna wołowe i kurze łapki, suszone paski z kaczki i kurczaka, steki funkcjonalne, krążki treningowe i ciastka. Przysmaki Maced dla psa, w małych paczkach i opakowaniach 500 g, są zebrane w sklepie internetowym dla zwierząt pod adresem https://naszezoo.pl/marka/maced.

Na opakowaniu przysmaku zwykle widnieje oznaczenie "mieszanka paszowa uzupełniająca", a przy gryzakach z jednego składnika, na przykład suszonym uchu, bywa też "materiał paszowy". Żadne z nich nie zastępuje pełnego posiłku. Składniki analityczne podaje się w tym samym układzie co w karmie: białko, tłuszcz, włókno i popiół.

Krążek treningowy podawany kilkanaście razy podczas spaceru to także część dziennego jedzenia. Ile przysmaku dziennie przewiduje producent, podaje instrukcja stosowania na opakowaniu, a przy psie na diecie tę ilość warto uwzględnić w porcji karmy.

Ściąga do telefonu

Skład: pierwsze pozycje i procenty, zwłaszcza składnika z frontu opakowania.
Konkretna nazwa czy kategoria, a w razie wątpliwości telefon do producenta.
Białko, tłuszcz, włókno, popiół i wilgotność.
Przeliczenie na suchą masę przed porównaniem suchej i mokrej karmy.
Dodatki z ilością na kilogram.
Pełnoporcjowa czy uzupełniająca, dla jakiego zwierzęcia i w jakiej dawce.
NaszeZoo, sklep internetowy dla zwierząt z Lubonia pod Poznaniem, to firma ze 100% polskim kapitałem i dlatego chętnie pokazuje polskie marki karm i przysmaków. Bez względu na to, skąd pochodzi marka, sześć kroków z tej ściągi zajmuje przy półce kilka minut i pozwala porównać dwie karmy na podstawie liczb, a nie haseł z opakowania.