Kto jest szczególnie narażony na niedobory witamin i jakie objawy na to wskazują?

Przewlekłe zmęczenie, pogorszenie koncentracji, osłabienie mięśni czy zmiany skórne mogą mieć wiele przyczyn. Jedną z nich jest niedostateczna ilość witamin, które uczestniczą w procesach metabolicznych, funkcjonowaniu układu nerwowego oraz utrzymaniu prawidłowej odporności. Niedobory witamin mogą rozwijać się stopniowo i przez długi czas powodować jedynie niespecyficzne dolegliwości. Kto jest na nie szczególnie narażony, jakie objawy powinny zwrócić uwagę i kiedy warto wykonać badania laboratoryjne?

Dlaczego dochodzi do niedoborów witamin?

Witaminy są niezbędne do prawidłowego funkcjonowania organizmu, jednak większości z nich człowiek nie potrafi samodzielnie wytwarzać w wystarczających ilościach. Muszą być zatem dostarczane wraz z pożywieniem, a w określonych sytuacjach również poprzez odpowiednio dobraną suplementację. Niedobory witamin nie zawsze wynikają z niewłaściwej diety. Mogą być konsekwencją:

· zaburzeń wchłaniania;

· zwiększonego zapotrzebowania;

· stosowania leków wpływających na wchłanianie lub metabolizm witamin;

· ograniczonej syntezy skórnej witaminy D.

W medycynie wyróżnia się hipowitaminozę, czyli obniżoną dostępność określonej witaminy, oraz awitaminozę - stan jej głębokiego niedoboru, prowadzący do charakterystycznych zaburzeń zdrowotnych.

Kto jest szczególnie narażony na niedobory witamin?

Ryzyko niedoborów zależy od sposobu żywienia, wieku, stanu zdrowia oraz zdolności organizmu do przyswajania składników odżywczych. Do grup szczególnie narażonych należą:

● osoby stosujące restrykcyjne diety eliminacyjne - ograniczenie całych grup produktów bez odpowiedniego bilansowania jadłospisu może prowadzić do niedostatecznej podaży witamin;

● seniorzy - wraz z wiekiem mogą pojawiać się zaburzenia wchłaniania, szczególnie witaminy B12, a także zmniejszenie apetytu i różnorodności spożywanych produktów;

● osoby z chorobami przewodu pokarmowego - celiakia, choroba Crohna czy niewydolność zewnątrzwydzielnicza trzustki mogą utrudniać przyswajanie witamin;

● pacjenci po operacjach bariatrycznych - zmiany anatomiczne przewodu pokarmowego zwiększają ryzyko niedoborów m.in. witaminy B12, D i folianów;

● kobiety w ciąży - zwiększone zapotrzebowanie na wybrane składniki, zwłaszcza foliany, wymaga odpowiedniego postępowania żywieniowego i suplementacyjnego;

● osoby przyjmujące określone leki - przykładowo długotrwałe stosowanie metforminy może sprzyjać niedoborowi witaminy B12.

Najczęstsze niedobory witamin - jakie objawy mogą powodować?

Objawy zależą przede wszystkim od tego, której witaminy brakuje oraz jak długo utrzymuje się jej niedostateczna dostępność.

Witamina D - niedobór i objawy

Witamina D uczestniczy w regulacji gospodarki wapniowo-fosforanowej i mineralizacji kości. Jej znaczny niedobór może prowadzić do osłabienia mięśni, bólów kostnych oraz osteomalacji u dorosłych lub krzywicy u dzieci. Często jednak nie powoduje charakterystycznych dolegliwości.

Niedobory witamin z grupy B - objawy

Niedobór witaminy B12 i folianów może prowadzić do niedokrwistości megaloblastycznej, której towarzyszą zmęczenie, bladość skóry i osłabienie. Niedobór B12 może dodatkowo powodować drętwienie kończyn, zaburzenia czucia i równowagi, niekiedy jeszcze przed wystąpieniem niedokrwistości.

Witamina A - niedobór i objawy

Zbyt mała ilość witaminy A może zaburzać prawidłowe funkcjonowanie narządu wzroku. Charakterystycznym objawem jest pogorszenie widzenia o zmierzchu, określane jako ślepota zmierzchowa. W zaawansowanych przypadkach mogą występować również suchość spojówek i uszkodzenia rogówki.

Witamina C - niedobór

Witamina C uczestniczy w syntezie kolagenu, który odpowiada za prawidłową strukturę skóry, naczyń krwionośnych i tkanki łącznej. Wspiera również funkcjonowanie układu odpornościowego oraz zwiększa wchłanianie żelaza niehemowego z pożywienia. Jej niedobór może początkowo objawiać się zmęczeniem, osłabieniem i pogorszeniem samopoczucia. W miarę pogłębiania się niedoboru mogą pojawiać się krwawienia dziąseł, wybroczyny i siniaki na skórze, bóle stawów oraz wolniejsze gojenie ran.

Długotrwały, głęboki niedobór witaminy C prowadzi do szkorbutu - choroby związanej z zaburzeniami syntezy kolagenu, której mogą towarzyszyć krwawienia, niedokrwistość i znaczne osłabienie organizmu.

Badania na niedobory witamin - kiedy je wykonać?

Przewlekłe zmęczenie, osłabienie mięśni, problemy z koncentracją czy pogorszenie kondycji skóry mogą wskazywać na niedobory witamin, ale występują również w przebiegu wielu innych zaburzeń. Dlatego rozpoznanie niedoboru nie powinno opierać się wyłącznie na obserwacji objawów. Pomocne są badania laboratoryjne, które pozwalają ocenić zaopatrzenie organizmu w wybrane składniki i ustalić, czy konieczne jest ich uzupełnienie.

W zależności od zgłaszanych dolegliwości, sposobu odżywiania i współistniejących chorób lekarz może zalecić:

● oznaczenie witaminy D [25(OH)D] - pozwala ocenić zaopatrzenie organizmu w witaminę D. Badanie jest szczególnie przydatne u osób z grup ryzyka niedoboru, np. z zaburzeniami wchłaniania lub chorobami wpływającymi na metabolizm kostny.

● oznaczenie witaminy B12 - jest pomocne w diagnostyce niedokrwistości, przewlekłego zmęczenia oraz objawów neurologicznych, takich jak drętwienie kończyn czy zaburzenia równowagi. Przy granicznym wyniku witaminy B12 i objawach sugerujących jej niedobór lekarz może zlecić oznaczenie kwasu metylomalonowego (MMA) w surowicy.

● oznaczenie kwasu foliowego (witaminy B9) - pozwala wykryć niedobór folianów, który może prowadzić do zaburzeń wytwarzania krwinek czerwonych i rozwoju niedokrwistości megaloblastycznej;

● morfologię krwi - pomaga rozpoznać niedokrwistość oraz ocenić parametry krwinek czerwonych, które mogą sugerować niedobór witaminy B12 lub folianów;

● oznaczenie innych witamin, np. A lub B1 - wykonuje się w uzasadnionych przypadkach, zwłaszcza przy charakterystycznych objawach, zaburzeniach wchłaniania lub znacznym niedożywieniu.

Wybrane badania na niedobory witamin można wykonać w ramach pakietu dostępnego, np. w ALAB laboratoria: https://www.alab.pl/pakiet/witaminy-rozszerzony.

Jak zapobiegać niedoborom witamin?

Podstawą profilaktyki jest zróżnicowana dieta uwzględniająca warzywa, owoce, produkty pełnoziarniste, odpowiednie źródła białka i zdrowych tłuszczów. W przypadku diet eliminacyjnych konieczne jest zadbanie o składniki, których podaż może być niewystarczająca.

Szczególne znaczenie ma suplementacja witaminy D dostosowana do wieku i indywidualnych potrzeb, zwłaszcza w okresach ograniczonej syntezy skórnej, oraz witaminy B12 u osób stosujących dietę wegańską.

Warto pamiętać, że nadmiar niektórych witamin, zwłaszcza rozpuszczalnych w tłuszczach, również może być szkodliwy. Dlatego przy podejrzeniu niedoboru najlepiej ustalić jego przyczynę i dobrać suplementację na podstawie rzeczywistych potrzeb organizmu.

Bibliografia:

Demay M.B., Pittas A.G., Bikle D.D. i in. Vitamin D for the Prevention of Disease: An Endocrine Society Clinical Practice Guideline. J Clin Endocrinol Metab, 2024, 109(8), 1907-1947.
https://longevity-protocols.com/pl/baza-wiedzy/interwencje/negatywne/przewleky-niedobor-mikroelementow-i-witamin/ [dostęp: 17.10.2026]
https://www.alab.pl/centrum-wiedzy/awitaminoza-przyczyny-objawy-badania-i-leczenie/ [dostęp: 17.10.2026]
https://www.alab.pl/centrum-wiedzy/witaminy-z-grupy-b-objawy-niedoboru-rola-w-organizmie-wlasciwosci-i-dzialanie/ [dostęp: 17.10.2026]