Kontrowersje wokół ankiety nt. palenia. "Próba ominięcia konsultacji"?

Wracamy do kontrowersji związanych z pomysłem objęcia zakazem palenia placu Hallera w Tczewie. Tczewski ratusz prowadzi konsultacje w tej sprawie. Do naszej redakcji trafił list, którego autor zwraca uwagę na kilka kwestii - zastanawia się m. in. nad kwestią zasadności nad głosowaniem wniosku złożonego przez zaledwie jednego mieszkańca oraz miarodajności prowadzonego głosowania - ankieta jest bowiem anonimowa, a głosy można przesyłać wielokrotnie. Czytelnik mówi o próbie obejścia formalnych konsultacji społecznych. Ratusz tymczasem przyjął stanowisko, że czym innym jest inicjatywa dotycząca ustanowienia strefy wolnej od dymu tytoniowego, a czym innym wniosek w sprawie przeprowadzenia konsultacji społecznych.

Do 23 października będą trwały konsultacje społeczne w sprawie wprowadzenia zakazu palenia wyrobów tytoniowych na pl. Hallera w Tczewie. Od ich wyników zależą dalsze kroki w tej sprawie - wprowadzenie strefy wolnej od tytoniu w sercu Starego Miasta nastąpiłoby na mocy specjalnej uchwały. Dlaczego urzędnicy zajmują się tematem? Do komitetu rewitalizacji wpłynął wniosek od jednego z mieszkańców - początkowo plan miał dotyczyć całego Starego Miasta, ale ostatecznie pomysł ograniczono do samej płyty rynku.

O szkodliwości palenia powiedziano już chyba wszystko, tymczasem do naszej redakcji anonimowo zgłosił się czytelnik, które zwraca uwagę na kwestie proceduralne związane z wprowadzeniem zakazu palenia w rejonie starówki. Poniżej przytaczamy jego mail w całości:

Głos czytelnika

W sprawie wprowadzenia zakazu palenia wyrobów tytoniowych i powiązanych na placu gen. Józefa Hallera w Tczewie.

Abstrahując od tego, czy wprowadzenie przedmiotowego zakazu jest zasadne i potrzebne, uważamy, że przeprowadzanie ankiety, w której można oddać głos anonimowo i wielokrotnie przez tą samą osobę, zarówno w wersji elektronicznej, jak i papierowej, jest niedopuszczalne.

Wyniki tych ankiet mają zostać następnie przekazane radnym miejskim i mogą stanowić podstawę do podejmowania przez nich decyzji. W naszej ocenie zastosowana forma zbierania opinii stwarza realne ryzyko uzyskania wyników niemiarodajnych, które mogą wprowadzać radnych w błąd i tym samym wpływać na podejmowane przez nich decyzje.

Stanowienie prawa nie może odbywać się w taki sposób. Proces ten nie powinien być nieprzemyślany, chaotyczny ani pozbawiony jasno określonych zasad. Nie zgadzamy się na to, aby Prezydent Miasta lub jakikolwiek inny podmiot organizował głosowania, których wyniki nie dają wiarygodnego obrazu opinii mieszkańców i mogą opierać się na informacjach nieprawdziwych lub zniekształconych.

Nie może być również tak, że Prezydent Miasta Tczewa proponuje mieszkańcom przeprowadzenie, cyt, "ankiety konsultacyjnej" (podkreślamy słowo "konsultacyjnej") z pominięciem procedury "konsultacji" społecznych określonej w obowiązującej uchwale, a jednocześnie dopuszcza możliwość nadania sprawie dalszego biegu na podstawie pojedynczego wniosku lub znikomej liczby wniosków.

Należy w tym miejscu przywołać uchwałę nr XVIII/246/2025 Rady Miejskiej w Tczewie z dnia 25 września 2025 r. w sprawie zasad i trybu przeprowadzania "konsultacji" z mieszkańcami miasta Tczewa. Uchwała ta wyraźnie wskazuje, że konsultacje z mieszkańcami mogą być przeprowadzane na wniosek grupy co najmniej 100 mieszkańców. Powstaje zatem uzasadnione pytanie: czy w praktyce mamy do czynienia z konsultacjami równymi i równiejszymi, ważniejszymi i mniej ważnymi, mówiąc kolokwialnie? Czy 100 znaczy w rzeczywistości dużo mniej?

Opisane działania mogą bowiem prowadzić do sytuacji, w której procedura konsultacji społecznych, formalnie przyjęta przez Radę Miejską w Tczewie, staje się w praktyce możliwa do ominięcia. Rodzi to wątpliwości co do przejrzystości, rzetelności i spójności zasad, na jakich zbierane są opinie mieszkańców oraz podejmowane są decyzje dotyczące spraw publicznych.

Oczekujemy, że proces zbierania opinii mieszkańców będzie zawsze prowadzony w sposób równy, przejrzysty, uporządkowany i wiarygodny, z poszanowaniem przyjętych zasad oraz z zapewnieniem, że przedstawiane radnym czy innym wyniki rzeczywiście odzwierciedlają głosy mieszkańców, a nie są obarczone np. ryzykiem wielokrotnego oddawania głosów przez te same osoby.

Stanowisko ratusza

O komentarz poprosiliśmy Urząd Miejski w Tczewie. Poniżej stanowisko urzędników:

Rzeczywiście, kwestię przeprowadzania konsultacji z mieszkańcami miasta Tczewa reguluje wskazana przez mieszkańca uchwała Nr XVIII/246/2025 Rady Miejskiej w Tczewie z dnia 25 września 2025 r. w sprawie zasad i trybu przeprowadzania konsultacji z mieszkańcami miasta Tczewa (Dz.U. Woj. Pom z 2025, poz. 3428).
W odniesieniu do podniesionych przez mieszańca wątpliwości trzeba jednak rozróżnić dwie kwestie - czym innym jest inicjatywa dotycząca ustanowienia strefy wolnej od dymu tytoniowego, a czym innym wniosek w sprawie przeprowadzenia konsultacji społecznych.

Złożone przez mieszkańca Tczewa podanie dotyczyło ustanowienia na pl. Hallera strefy wolnej od dymu tytoniowego, a nie przeprowadzenia konsultacji w sprawie ustanowienia takiej strefy. Tym samym w sprawie nie ma zastosowania przywołany przepis o konieczności złożenia przedmiotowego wniosku przez grupę co najmniej 100 mieszkańców, ani tym bardziej argument o obchodzeniu przepisów uchwały w zakresie przeprowadzania konsultacji społecznych.

Zgodnie z art. 5 ust. 4 ustawy z dnia 9 listopada 1995 r. o ochronie zdrowia przed następstwami używania tytoniu i wyrobów tytoniowych rada gminy może ustalić, w drodze uchwały, dla terenu gminy inne niż wymienione w ust. 1 miejsca przeznaczone do użytku publicznego jako strefy wolne od dymu tytoniowego, pary z papierosów elektronicznych i substancji uwalnianych za pomocą nowatorskiego wyrobu tytoniowego.

W związku z powyższym Prezydent korzystając ze swojego uprawnienia wynikającego z § 5 przywołanej uchwały zarządził przeprowadzenie konsultacji z mieszkańcami w tej sprawie, uznając że jest to sprawa ważna dla Gminy Miejskiej Tczew.

Zgodnie z § 4 uchwały konsultacje mogą być przeprowadzane w formie:

1) zbierania uwag na piśmie, w tym za pośrednictwem środków komunikacji elektronicznej;
2) ankiet wypełnianych przez respondentów, w tym ankiet przeprowadzanych za pośrednictwem dedykowanej strony internetowej;
3) otwartych spotkań z mieszkańcami;
4) prac prowadzonych przez zorganizowane grupy robocze złożone z mieszkańców Tczewa i przedstawicieli organów Gminy Miejskiej Tczew, mających na celu wypracowanie propozycji rozwiązań dla Miasta;
5) innej niż określona w pkt 1-4, wynikającej ze specyfiki przedmiotu konsultacji.

Wskazana forma ankietowa wynika zatem wprost z uchwały i jest z nią zgodna. Miała ona na celu umożliwić łatwe zajęcie stanowiska lub zgłoszenie uwag przez jak najszerszą reprezentację mieszkańców przy jednoczesnym zachowaniu minimum formalności.

Wszystkie zgłoszone uwagi (zarówno z ankiet online, jak i papierowych) zostaną zweryfikowane przez Zespół Konsultacyjny.

Zgodnie z zapisami uchwały, Prezydent Miasta gromadzi i przetwarza uwagi i opinie uzyskane w ramach konsultacji. Wyniki konsultacji nie mają mocy wiążącej organów gminy, jednak powinny być brane pod uwagę przy rozstrzygnięciach podejmowanych w sprawie stanowiącej przedmiot konsultacji. Prezydent Miasta przekaże zbiorcze wyniki konsultacji Przewodniczącemu Rady Miejskiej, informując m.in. o formie przeprowadzenia konsultacji oraz zgłoszonych w ich toku uwagach. Przewodniczący Rady na sesji Rady poinformuje radnych o wynikach konsultacji. - informuje Małgorzata Mykowska, rzeczniczka Urzędu Miejskiego w Tczewie.

Do dalej?

Od wyników konsultacji zależą dalsze kroki. Aby wprowadzić przepisy w życie, konieczne będzie przegłosowanie specjalnej uchwały. Wstępna koncepcja zakłada wyłączenie z możliwości palenia samej płyty rynku (nie okolic lokali gastronomicznych wokół placu) - złamanie zakazu kosztowałoby 500 zł.