48% Polaków przeciw zakazowi ogrzewania węglem, decyduje ekonomia, a nie smog

Z każdym sezonem grzewczym powraca problem zanieczyszczonego powietrza, za co po części odpowiadają kopciuchy, czyli słabej jakości piece użytkowane w gospodarstwach domowych. W związku z tym eksperci Rankomat.pl zapytali Polaków o ich stosunek do węgla jako źródła ogrzewania gospodarstw domowych. Tylko 24% ankietowanych opowiada się za całkowitym zakazem palenia węglem w celach grzewczych. Mimo że poparcie zakazu jest wyższe w miastach i niższe na wsiach, to bez względu na miejsce zamieszkania prawie co trzecia dorosła osoba nie ma na ten temat wyrobionego zdania. Za wycofaniem węgla przemawiają powody zdrowotne - tak odpowiedziało 53% Polaków popierających ten pomysł. Wśród przeciwników wycofania węgla 54% twierdzi, że pogorszy się przez to sytuacja bytowa najuboższych. Normy smogowe w Polsce są najbardziej przekroczone na południu, tuż przy granicy z Czechami. W Europie najgorzej pod tym względem wypadają kraje bałkańskie, na świecie Bangladesz, Pakistan i Indie, a nawet Kanada.

Badanie Rankomat.pl dotyczy zakazu używania węgla do celów grzewczych. Zakaz ten z roku na rok jest rozszerzany o kolejne województwa. W samym tylko 2026 roku zmiany dotyczą przynajmniej trzech województw. Od 1 stycznia w województwie podkarpackim obowiązuje całkowity zakaz palenia w piecach bezklasowych, w świętokrzyskim od lipca br. nie będzie można używać nawet kotłów klasy 5, a w lubelskim właściciele kotłów klasy 3 i 4 mają czas na ich wymianę do końca roku.

Tzw. "kopciuchy" to potoczne określenie przestarzałych, bezklasowych kotłów i pieców na węgiel, które nie spełniają norm emisyjnych i ekologicznych (poniżej 3 klasy). Charakteryzują się bardzo niską sprawnością, brakiem tabliczki znamionowej oraz wysoką emisją szkodliwych pyłów (PM10, PM2.5), znacząco przyczyniając się do powstawania smogu.

Polacy murem za węglem

Na pytanie "Czy popierasz bezwzględny zakaz palenia węglem do ogrzewania gospodarstw domowych?" tylko 24% ankietowanych odpowiedziało twierdząco, a prawie połowa sprzeciwia się temu pomysłowi.
Co ciekawe, proporcje głosów na "tak" i na "nie" wyglądają inaczej w zależności od miejsca zamieszkania. W miastach za zakazem ogrzewania domów węglem jest 27% Polaków, a na wsiach zaledwie 18%. Przeciwko wycofaniu węgla jako źródła opału opowiada się 44% ankietowanych w miastach i aż 53% na wsiach.

Bez względu na zastosowaną metodologię, prawie zawsze jest tyle samo osób niezdecydowanych. Przedział odpowiedzi "trudno powiedzieć" wynosi od 28 do 29%.

Węgiel dzieli: ekonomia albo zdrowie

Wśród zwolenników całkowitego zrezygnowania z palenia węglem w piecach dominuje troska o zdrowie (53% odpowiedzi) i chęć poprawy jakości powietrza w okolicy (49% wskazań). 37% twierdzi, że węgiel jest po prostu przestarzałym źródłem ciepła, a 32% samemu doświadcza skutków smogu w swojej okolicy. Co czwarty jest zdania, że zakaz usprawni wymianę pieców na bardziej ekologiczne w całej Polsce.

Przeciwników zakazu palenia węglem jest więcej i mają oni swoje argumenty. Najczęstszy to ten o pogorszeniu się sytuacji najuboższych (54%). 41% sprzeciwia się idei zakazu jako takiego, bo lepiej według nich sprawdzi się zachęta do wymiany pieca, a kolejne 40% jest zdania, że zamiast zakazywać, lepiej wprowadzić sensowne dopłaty i program wsparcia. Ważną rolę odgrywa czynnik ekonomiczny, bo 38% Polaków mówiących "nie" zakazowi węgla obawia się wzrostu kosztów ogrzewania, dla 28% węgiel jest nadal najtańszym opałem, a 22% nie stać na wymianę pieca. Co trzeci ankietowany w tej grupie nie wierzy, że wycofanie węgla zlikwiduje problem smogu.

Najgorsze powietrze przy granicy z Czechami

Palenie węglem w piecach przyczynia się do powstawania smogu. Najgorsza sytuacja nie występuje wcale w dużych miastach, jak Kraków, Warszawa czy Wrocław, ale tych średnich i małych, głównie przy granicy z Czechami. W przygranicznych Krzanowicach wyznaczona przez WHO norma stężenia pyłu PM2.5 została przekroczona nawet 10-krotnie - wynika z raportu iqair.com za grudzień 2024 roku. Zagłębiami niezdrowego powietrza w Polsce są także śląskie Orzesze i Racibórz oraz podłódzki Zgierz.
W porównaniu z Europą dwukrotnie gorsze wskaźniki od polskich miast i miasteczek mają te bałkańskie, jak Novi Pazar w Serbii, stolica Bośni i Hercegowiny Sarajewo czy Kicevo w Macedonii Północnej. Na świecie grudzień 2024 roku okazał się najbardziej "smogowy" w hinduskim mieście Byrnihat, gdzie powietrze było nawet 5-krotnie gorszej jakości niż w Polsce.

Ubezpieczenie od smogu
Smog w miastach ma szkodliwe działanie na zdrowie mieszkańców, choć niekoniecznie wpływa na inne aspekty, jak ceny mieszkań. A przynajmniej nie wprost, bo w wysoce zanieczyszczonym Krakowie 1m2 mieszkania kosztuje przeciętnie ponad 15 tys. zł i jest to drugi wynik w kraju, zaraz po Warszawie. Z kolei w innych miejscowościach smog nie stanowi karty przetargowej przy zakupie nieruchomości.

Inaczej jest w przypadku zdrowia mieszkańców. Długofalowe działanie smogu powoduje wiele chorób układu oddechowego, nerwowego i krążenia, a szkodliwe pyły PM.2.5 i PM10 zwiększają ryzyko nowotworów, obniżają płodność i prowadzą do przedwczesnych zgonów.