Co dalej z zamkiem?

Wojewoda pomorski, przedstawiciele pomorskiego konserwatora zabytków, członkowie Zrzeszenia Kaszubsko-Pomorskiego oraz właściciel spotkali się niedawno, by porozmawiać o przyszłości znaleziska przy ulicy Zamkowej. Mowa o murach, które według ekspertyz, stanowią pozostałość średniowiecznej budowli obronnej. Ruiny od trzech lat niszczeją, a ich przyszłość jest wciąż niepewna.

Blisko trzy lata temu środowisko tczewskich historyków i pasjonatów historii zelektryzowała wiadomość o niezwykłym odkryciu przy ulicy Zamkowej. "Zamek Sambora, krzyżacka warownia?" - pytano. Teraz to już pewne - na działce w sąsiedztwie bulwaru odkryto zamek krzyżacki z XV wieku. Potwierdzają to wyniki eksperty zleconej przez wojewódzkiego konserwatora zabytków, pod którą podpisał się prof. dr hab. Jerzy Kruppe z Instytutu Archeologii Uniwersytetu Warszawskiego. Problem w tym, że znalezisko znajduje się na prywatnej działce. Gotyckie mury niszczeją od trzech lat i wszystko wskazuje na to, że czeka je kolejna zima bez żadnego zabezpieczenia. Ostatnio w sprawie znaleziska spotkały się wszystkie zainteresowane strony.

- Po spotkaniu pojawiło się kilka wniosków. Na chwilę obecną działka nie jest do końca przebadana archeologicznie. Tutaj piłeczka jest po stronie właściciela i archeologów. Po drugie z przebiegu odkopanych ruin wynika, że najprawdopodobniej druga część tego obiektu leży na działce sąsiedniej, która należy do tego samego pana. Ten teren również należałoby przebadać. w trybie pilnym trzeba również zakończyć proces wpisania murów na listę zabytków - wyjaśnia prezydent Tczewa, Mirosław Pobłocki, który wziął udział w spotkaniu. - Nadal podtrzymujemy chęć zainteresowania się miasta tym tematem, zresztą rozmowy dotyczące zamiany gruntów były już prowadzone, ale najpierw musimy mieć pewność, co to jest, gdzie dokładnie leży cała budowla, a do tego potrzeba badań archeologicznych, a poza tym potrzebny jest wpis do rejestru. Oczywiście pozostaje pytanie, na jakich zasadach finansowych dokonać tej zamiany.

Przypomnijmy, że w 2009 roku pisaliśmy na naszych łamach o odkryciu na ulicy Zamkowej. Przypadkowy przechodzień-miłośnik historii - Krzysztof Jach - mijając teren budowy w rejonie ulicy Zamkowej, w wykopie dojrzał fragment ceglanego muru, który go zaintrygował. O całej sprawie poinformował tczewskich historyków Krzysztofa Kordę oraz Michała Kargula - obaj z tczewskiego oddziału Zrzeszania Kaszubsko-Pomorskiego. Podejrzewano, że może to być fragment istniejącego niegdyś na terenie grodu Sambora zamku. Wstępnie potwierdzili to archeologowie - Mirosław Jonakowski i Zbigniew Sawicki, którzy przez jakiś czas pracowali na stanowisku przy ulicy Zamkowej 8-13. Według wstępnych wyników badań udało się natrafić na północne skrzydło z trzema piwnicznymi pomieszczeniami. Odkryty mur - a w zasadzie jego fragment - liczy 30 metrów. Budowla była duża i prawdopodobne jej fragmenty znajdują się również na sąsiednich działkach. Z czasem zaczęło pojawiać się coraz więcej wątpliwości, czy odkryta budowla jest rzeczywiście zamkiem, a nie np. fragmentem miejskich murów - pomogła je rozwiać zlecona przez wojewódzkiego konserwatora zabytków ekspertyza:

- Ekspertyza została przygotowana przez prof. dr hab. Jerzego Kruppe z Instytutu Archeologii Uniwersytetu Warszawskiego, na podstawie badań archeologicznych, które odbyły się w tym rejonie miasta - tłumaczył nam niedawno Marcin Tymiński, rzecznik wojewódzkiego konserwatora zabytków w Gdańsku - Badania potwierdziły, że mamy do czynienia z XV-wiecznym zamkiem krzyżackim. Na pewno w najbliższym czasie wpiszemy relikty do wojewódzkiego rejestru zabytków. Będziemy również zastanawiać się, co zrobić z odkryciem. Teraz wiele zależy od rozmów miasta z prywatnym właścicielem działki.

Sprawie staromiejskiego odkrycia od początku przygląda się też historyk i radny, Krzysztof Korda. Niedawno apelował na naszych łamach o podjęcie działań w sprawie zabezpieczenia niszczejących XV-wiecznych murów.

Zamek od lat zaginiony

Historia pozostawiła kilka wzmianek o zamku, najistotniejsze z nich to:

- w 1565 roku odnotowano, że spustoszone mury zamkowe leżą w obrębie murów miejskich zajmując "plac niemały".
- w połowie XVIII wieku odnotowano, ze poniżej klasztoru (dominikanów - dzisiejszy kościół św. Stanisława) w kącie miasta zachowała się ściana budynku z wysoka wieżą, która stoi w rogu oraz połowa muru kościoła zamkowego z siedmioma półkulami okiennymi.
- w pierwszej połowie XIX wieku (więc mając przed oczyma jeszcze pozostałości murów miejskich) odnotowano, że północny mur dawnego zamku miał około 59 m długości około 1,9-2,1 metra wysokości i blisko 1 metr szerokości. Dalej odnotowano, że tenże mur miał mieć pięć sklepionych otworów o wymiarach jakiś metr na metr dziesięć, co pozwala go identyfikować z murem o którym wcześniej pisano, jako pozostałości kaplicy zamkowej.